Kunst & Recht (VII): Abortus – Don’t make me live

Print Friendly, PDF & Email

In de blogreeks Kunst & Recht maakt elke blogpost de sprong van een element uit de wereld van de kunst in ruime zin naar de wereld van het recht. Vertrekkend van bijvoorbeeld een lied of een schilderij wordt de lezer geleid naar rechtspraak van het EHRM. In deze blogpost doet het nummer Due in June van de band MAYDAY nadenken over abortus en de vrijheid van vrouwen om zelf over deze mogelijkheid te beslissen. 

Het nummer “Due In June” van de band “MAYDAY” is geschreven uit het perspectief van de foetus, die vraagt om een abortus:

“She don’t know that, the way that I’ll be raised, ain’t nothing cool”

“Tell her I’ll be fine, please don’t give me time. It’s for me to choose”

“Don’t make me live…”

In het gerelateerde nummer “June“, dat later opgenomen werd door dezelfde band, is de foetus echter van mening veranderd en vraagt hij om toch geboren te worden.

Recht op leven versus recht op eerbiediging van privéleven

Abortus is een controversieel thema. Recent illustreerde de abortuskwestie in België duidelijk de gevoeligheid van het debat: het voorstel van versoepeling van twaalf tot achttien weken was voor CD&V en NVA zelfs een breekpunt in de onderhandelingen voor de vorming van een federale regering.

Abortus is gerelateerd aan de autonomie van de persoon, het is gelinkt aan de individuele vrijheid van de vrouw en de mogelijkheid om voor zichzelf te beslissen. Iedere vrouw is baas over haar eigen lichaam, wat ook het recht kan meebrengen te beslissen of ze al dan niet een kind op de wereld wil zetten. In het licht van het EVRM gaat het hier echter om een mogelijke botsing van verschillende mensenrechten: enerzijds het recht op leven, neergelegd in artikel 2 EVRM en anderzijds het recht op eerbiediging van het privéleven (inclusief persoonlijke autonomie), neergelegd in artikel 8 EVRM.

Abortus en het EHRM

De centrale vraag in de rechtspraak van het EHRM is of een ongeboren kind een persoon is die beroep kan doen op het recht op leven in artikel 2 EVRM. Het EHRM heeft deze vraag grotendeels onbeantwoord gelaten, zodat het aan de lidstaten is om – binnen een bepaalde appreciatiemarge – te bepalen wanneer het “leven” van een ongeboren kind begint, en wanneer dus ook de bescherming onder artikel 2 EVRM aanvangt.

Aan de andere kant is er in het EVRM momenteel geen recht op een abortus louter gebaseerd op de wil van de moeder of op basis van socio-economische redenen. Het EHRM heeft namelijk nog nooit geoordeeld dat de loutere autonomie van de persoon – en dus van de vrouw – zou volstaan om een abortus te rechtvaardigen. Het recht op persoonlijke autonomie houdt volgens het EHRM dus geen recht op abortus in (A, B en C v Ierland en P. en S. v Polen).

Abortus in Europa

Vandaag de dag is abortus in de meeste Europese landen onder bepaalde voorwaarden toegelaten. Het wetgevend kader verschilt echter van land tot land en blijft in sommige landen nadrukkelijk strenger dan in andere. In Ierland bijvoorbeeld was abortus lange tijd enkel mogelijk wanneer het leven van de moeder in gevaar was bij de voortzetting van de zwangerschap. In 2018 vond dan wel een referendum plaats waar een grote meerderheid stemde tegen deze strenge abortusregels, zodat ook in Ierland abortus nu is toegestaan in de eerste twaalf weken van de zwangerschap (eventueel verlengbaar in uitzonderlijke omstandigheden). Ook de abortuswetgeving in Polen is zeer streng: abortus is enkel mogelijk bij incest of verkrachting, bij gevaar voor de moeder of bij een ernstig misvormde foetus. Al meerdere keren probeerde de Poolse overheid deze wetgeving nog strenger te maken, maar voorlopig slaagde zij hier – vaak door massaal protest – nog niet in.

Uit het voorgaande kunnen we afleiden dat abortus – zelfs binnen Europa – nog steeds tot op zekere hoogte controversieel is en dat het recht op abortus minder vanzelfsprekend is dan men soms zou denken. Ook gaat het om een niet-onaanzienlijk aantal situaties: naar schatting eindigt wereldwijd gemiddeld één op de vier zwangerschappen in een abortus.

Due in June

Het nummer “Due In June” is naar mijn mening een interessante insteek in het debat. Dit debat zou zich namelijk kunnen concentreren op tegengestelde belangen tussen de moeder (pro choice) en het ongeboren kind (pro life). Het nummer brengt echter naar voor dat die tegenstelling niet steeds zo zwart-wit is, en dat het in sommige omstandigheden misschien ook wel in het belang van het ongeboren kind kan zijn om niet geboren te worden.

Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn in schrijnende sociaal-economische situaties waar de moeder onmogelijk voor het kind zou kunnen zorgen of bijvoorbeeld een drugsverslaving heeft, waardoor het kind met een verslaving ter wereld zou komen. Andere voorstellen hieromtrent, zoals in België of Nederland, gaan over het stadium vóór de zwangerschap, namelijk (tijdelijk) verplichte anticonceptie. Natuurlijk ligt dit zeer moeilijk, het ongeboren kind heeft namelijk nog geen stem en het is onmogelijk te weten hoe het leven van het kind er precies zal uitzien. Daarom is ook het vervolglied “June”, waarin de foetus zegt zich vergist te hebben en toch geboren te willen worden, een belangrijke nuance.

Jakob Kesteloot is masterstudent Rechten aan de KU Leuven. Deze blogpost is gebaseerd op een paper geschreven in het kader van het werkcollege Rechten van de mens. 


Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.