Kunst & Recht (VI) : “Trapped forever, sadly, in sickness and in health”

Print Friendly, PDF & Email

 

‘Forced Marriages’ – Rida Shah

In de blogreeks Kunst & Recht maakt elke blogpost de sprong van een element uit de wereld van de kunst in ruime zin naar de wereld van het recht. Vertrekkend van bijvoorbeeld een lied of een schilderij wordt de lezer geleid naar rechtspraak van het EHRM. In deze blogpost doet de fotoserie Forced Marriages van de Pakistaanse artieste Rida Shah ons nadenken over gedwongen huwelijken. 

Gedwongen huwelijken

Rida Shah is een Pakistaanse artieste. In 2017 ging haar fotoserie “Forced Marriages” viraal op het internet. In deze reeks wordt de realiteit van gedwongen huwelijken op een ontzettend harde wijze afgebeeld. Aan de hand van deze werken tracht Rida Shah de donkere kant van deze praktijken verder te belichten en mensen aan te zetten hiertegen op te komen. De foto’s werden reeds internationaal gedeeld op vele gerenommeerde platformen.

Hoewel deze fotoserie de gruwel van gedwongen huwelijken aantoont, blijkt deze praktijk toch nog steeds een wijdverspreide traditie die ook in Europa vaak voorkomt. Zo’n huwelijk kan worden gedefinieerd als de verbintenis tussen twee personen van wie er ten minste één niet uit vrije wil en ten volle met het huwelijk heeft ingestemd. Het gaat dus over huwelijken onder fysieke of morele dwang.

Analyse vanuit mensenrechtelijk standpunt

Een gedwongen huwelijk kan aanleiding geven tot een schending van de mensenrechten. Zo’n huwelijk is ten eerste in strijd met het recht om te trouwen uit artikel 9 van het Handvest van de grondrechten van de Unie, wat ook het recht inhoudt om niet te worden gedwongen tot een huwelijk. Daarnaast bepaalt ook artikel 19 UVRM dat “een huwelijk slechts kan worden gesloten met de vrije en volledige toestemming van de aanstaande echtgenoten”.

Ook in het EVRM wordt het recht om te trouwen in artikel 12 vastgelegd. Dit artikel verwijst echter niet naar het in andere  internationale mensenrechteninstrumenten wel vereiste instemmingselement. Toch heeft de Raad van Europa sinds de jaren negentig een reeks initiatieven genomen om de praktijk van gedwongen huwelijk te voorkomen en tegen te gaan. Deze initiatieven hebben geleid tot de goedkeuring van Recommendation (2002)5, waarin gedwongen huwelijken beschouwd worden als een vorm van geweld tegen vrouwen. Ook werd in 2005 Resolution no. 1468 betreffende gedwongen huwelijken aangenomen. Daarin worden lidstaten opgeroepen om gedwongen huwelijken strafbaar te stellen als een zelfstandig strafbaar feit. Tot slot nam de Raad van Europa in 2011 de Istanbul Convention aan, die gedwongen huwelijken erkent als een ernstige vorm van geweld tegen vrouwen.

Naast deze vele Europese initiatieven blijkt toch dat de rechtspraak van het EHRM inzake gedwongen huwelijken eerder teleurstellend is. Gezien het feit dat artikel 12 EVRM geen instemmingselement bevat, heeft het Hof artikel 12 EVRM enkel geïnterpreteerd in het licht van het recht om te scheiden en het recht om te huwen met een persoon van hetzelfde geslacht. Wat gedwongen huwelijken betreft, heeft het Hof bijna exclusief uitspraak gedaan over zaken die verband houden met asielzoekers. In deze zaken worden gedwongen huwelijken namelijk aangevoerd door asielzoekers als een oorzaak van vervolging in hun land, waardoor zij zowel betreffende hun recht op leven als betreffende hun recht op integriteit daar een groot risico lopen (EHRM 8 april 2015, nr. 49341/10, W.H. v. Zweden; EHRM 20 juli 2010, nr. 23505/09, N. v. Zweden.).

Toch heeft het Hof in deze zaken geoordeeld dat het gedwongen huwelijk geen aanleiding geeft tot een schending van artikel 2 en 3 van het EVRM daar er niet genoeg aanwijzingen zijn dat gedwongen huwelijken een schending opleveren van deze artikelen. In andere zaken blijken er eveneens niet genoeg indicaties dat de meisjes effectief onderworpen zouden worden aan een gedwongen huwelijk in hun land van herkomst. Tegenover deze herhaalde rechtspraak stelde rechter Power-Forde in haar dissenting opinion bij de zaak A. A. en anderen v. Zweden dat het gedwongen huwelijk beschouwd moet worden als een vorm van gendergerelateerd geweld en aldus een schending oplevert van de artikelen 2 en 3 van het EVRM. Voorlopig blijft dit echter een minderheidsvisie binnen het Hof.

Tot slot heeft het EHRM zich ook uitgesproken inzake gedwongen huwelijken in relatie tot het verbod van slavernij en dwangarbeid (art. 4 EVRM). In een zaak waarin een meisje verkocht werd om te huwen, oordeelde het Hof dat dit geen schending opleverde van artikel 4 EVRM. Het EHRM benadrukte dat het huwelijk sociale en culturele connotaties heeft die sterk kunnen verschillen van de ene samenleving tot de ander. Een betaling kan daarbij redelijkerwijze aanvaard worden als een geschenk van de ene familie aan de andere (EHRM 31 juli 2012, nr. 40020/03, M. en anderen v. Italië en Bulgarije, §161). Deze uitspraak toont aan dat het ontbreken van een benadering van gedwongen huwelijken op basis van mensenrechten en gendergerelateerd geweld kan voorkomen dat er maatregelen worden genomen om de slachtoffers bij te staan en om deze praktijk af te schaffen.

Conclusie

Het is duidelijk dat een gedwongen huwelijk in strijd is met het beginsel van de vrijheid en autonomie van het individu. Een gedwongen huwelijk zorgt er namelijk voor dat meisjes zowel het recht verliezen te kiezen met wie ze huwen maar dat zij daarnaast ook sterk beperkt worden in de verdere invulling van hun leven. Na een gedwongen huwelijk blijkt namelijk dat meisjes vaak geen beslissingen meer kunnen nemen over hun verdere leven zoals het volgen van een opleiding en dat zij daarnaast ook kwetsbaarder zijn voor geweld, discriminatie en misbruik. De fotoreeks van Rida Shah is een duidelijke veruitwendiging van zo’n verlies van persoonlijke autonomie. De reeks bevat immers afbeeldingen van vrouwen die vastgeketend zijn, een hand voor hun mond hebben en gedwongen worden een ring om te doen.

Hoewel zo’n huwelijk aldus aanleiding kan geven tot forse mensenrechtenschendingen, blijkt dat er – zeker wat betreft de rechtspraak van het EHRM – nog steeds behoorlijk veel verdraagzaamheid bestaat ten aanzien van gedwongen huwelijken. Het Hof zal deze praktijk zelden tot nooit beschouwen als een schending van de mensenrechten. Zo argumenteert het Hof in een aantal zaken dat er niet genoeg aanwijzingen zijn dat een gedwongen huwelijk aanleiding geeft tot mensenrechtenschendingen. Ook de culture en sociale connotatie van het huwelijk, zoals beschreven in de zaak M. en anderen v. Italië en Bulgarije, blijkt voor het Hof een reden te zijn om geen schending van de mensenrechten aan te nemen.

Deze rechtspraak van het Hof ten spijt blijven er toch andere mensenrechtelijke en maatschappelijke initiatieven bestaan, zoals de fotoreeks van Rida Shah. Op die manier wordt toch enigszins bewustwording gecreëerd omtrent de nefaste gevolgen van gedwongen huwelijken. Hopelijk leiden deze initiatieven ertoe dat de praktijk van gedwongen huwelijken wordt teruggedrongen en dat meisjes niet langer hun persoonlijke autonomie verliezen.

Louise Decabooter is een eerstejaars masterstudente Rechten aan de KU Leuven. Deze blogpost werd geschreven in het kader van het werkcollege ‘Rechten van de mens’.


L. DECABOOTER, "Kunst & Recht (VI) : “Trapped forever, sadly, in sickness and in health”", Leuven Blog for Public Law, 4 September 2020, https://www.leuvenpubliclaw.com/kunst-recht-vi-trapped-forever-sadly-in-sickness-and-in-health (geraadpleegd op 1 December 2020)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.