Kunst & Recht (X): Altijd blijven lachen

Print Friendly, PDF & Email
‘Execution’ – Yue Minjun

In de blogreeks Kunst & Recht maakt elke blogpost de sprong van een element uit de wereld van de kunst in ruime zin naar de wereld van het recht. Vertrekkend van bijvoorbeeld een lied of een schilderij wordt de lezer geleid naar rechtspraak van het EHRM. In deze blogpost doet het kunstwerk Execution van Yue Minjun ons nadenken over persoonlijke autonomie en individuele vrijheid van Chinese burgers.

Situering

Yue Minjun is een Chinese kunstenaar. Hij staat vooral bekend om zijn cynisch realisme waarbij hij de levensomstandigheden van de Chinese burger met een kritische blik beschrijft via zijn kunst. Het schilderij uit op spottende wijze kritiek op de sociale en politieke situatie in China. Op de meeste van zijn kunstwerken worden manische, geforceerd lachende figuren afgebeeld om de vrijheidsberovende censuur in zijn land te bekritiseren.

Bovenstaand werk heet Execution en is gerealiseerd in 1995. De figuren die hier worden afgebeeld, moeten gedwongen blijven lachen, wat het systeem hen ook oplegt. Ze dienen steeds zoals marionetten in het rijtje te lopen en geen enkele vorm van protest wordt geduld. In de spotprent lijkt van persoonlijke autonomie en individuele vrijheid zeer weinig sprake. De figuren zijn onderworpen aan een totalitair regime waarin er geen ruimte is voor kritiek.

Analyse artikel 8 EVRM

In deze karikatuur gaat Minjun dus in op de onderdrukking van de Chinese bevolking en de strenge politieke censuur die de bevolking wordt opgelegd. Het EVRM waarborgt enkele rechten die opgelegd gedrag, zoals blijkt uit deze spotprent, ten strengste afkeuren. China valt evenwel buiten het toepassingsgebied van het EVRM. Vanuit een Europees standpunt maken we hier een juridische analyse van de mogelijke schending van het recht op privéleven afgeleid uit deze karikatuur.

Een mens heeft recht op een privéleven zoals gewaarborgd in artikel 8 EVRM. De actieve zijde van dit recht omvat onder andere ook het recht op persoonlijke ontwikkelingen, op persoonlijke autonomie. De individuele vrijheid staat hier centraal, het recht om voor zichzelf te beslissen. Het is het recht om een eigen levensstijl te kiezen: de manier waarop men zich kleedt, keuze van kapsel, hoe men zijn gedachten ontwikkelt, etc. De vraag rijst dan ook of deze manisch lachende figuren geen recht hebben op persoonlijke autonomie en individuele vrijheid.

Het begrip persoonlijke levensstijl dient zeer ruim te worden geïnterpreteerd (Pretty v. Groot-Brittanië). Soms zijn er natuurlijk niet alleen afbakeningsproblemen op ethisch vlak maar ook op wettelijk vlak.

In Fernández Martinez v. Spanje was er sprake van een katholieke priester, gehuwd en met kinderen, die les gaf. Dit raakt bekend en de man verliest zijn job. Hier heeft het merendeel van de rechters van het EHRM geoordeeld dat er geen schending is van het recht op privéleven, omdat het een voorgeschreven regel is dat priesters niet mogen trouwen en geen gezin mogen stichten.

In S.A.S. v. Frankrijk spreekt het Hof zich uit over het door Frankrijk ingevoerde verbod op het dragen van gezichtsbedekkende kledij op publieke plaatsen. De eiseres beroept zich op artikel 8 aangezien ze hierdoor niet langer zelf kan kiezen de niqab te dragen. Ook hier heeft het Hof geoordeeld dat er geen schending is van artikel 8 EVRM, maar gezien het een controversieel punt is verwijst het naar de appreciatiemarge van de staat.

Deze twee cases kunnen worden vergeleken met de karikatuur van Minjun aangezien de afgebeelde figuren ook hier door het systeem worden verplicht tot een bepaald gedrag. De figuren op de karikatuur moeten blijven lachen, ‘gelukkig zijn’ tot op het moment dat ze worden geëxecuteerd. Dit lijkt een onmenselijke en uiterst onredelijke opdracht. In de twee voormelde arresten lijkt er nog een bepaalde mate van proportionaliteit aanwezig. Er is meer ruimte voor tegenstrijdige standpunten, wat ook blijkt uit het feit dat er geen unaniem oordeel door de rechters werd geveld in beide cases. Er is evenwel weinig evidentie dat enige rechter het opgelegde gedrag in de Chinese spotprent ooit zou goedkeuren. Het lijkt voor de hand te liggen dat een situatie zoals afgebeeld op de karikatuur een schending inhoudt.

Bij een inbreuk op een mensenrecht dient te worden nagegaan of deze inbreuk proportioneel is. Figuren op een dergelijke mate hun autonomie ontnemen dat ze zelfs op hun laatste moment voor executie geen blik van angst mogen uiten, is onomstotelijk niet proportioneel.

Het werk van Minjun schetst een situatie die een verregaande inbreuk is op het recht op de eerbiediging van het privéleven. Het is dan ook een treffend voorbeeld en toepassing van dat belangrijke recht.

Frederik Vuylsteke is student master in de Rechten aan de KU Leuven. Deze blogpost is gebaseerd op een paper geschreven in het kader van het werkcollege Rechten van de mens (aan het Leuven Centre for Public Law).

 


F. VUYLSTEKE, "Kunst & Recht (X): Altijd blijven lachen", Leuven Blog for Public Law, 27 October 2020, https://www.leuvenpubliclaw.com/kunst-recht-vi-altijd-blijven-lachen (geraadpleegd op 1 December 2020)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.