Kunst & Recht (V): Heavens, a virus on my corona app

Print Friendly, PDF & Email
“Heavens, a virus on my corona app” – Kamagurka 2020

In de blogreeks Kunst & Recht maakt elke blogpost de sprong van een element uit de wereld van de kunst in ruime zin naar de wereld van het recht. Vertrekkend van bijvoorbeeld een lied of een schilderij wordt de lezer geleid naar rechtspraak van het EHRM. In deze blogpost doet een cartoon van Kamagurka ons stilstaan bij contactopsporingsapps en de gevolgen voor de persoonlijke vrijheid.

De Belgische kunstenaar Kamagurka werpt met zijn cartoons een gevatte blik op de actualiteit. Zo deelde hij op 19 april 2020 bovenstaande cartoon over de toekomstige corona-applicatie, waarbij de afgebeelde man zich zorgen maakt over een virus op zijn corona-app. Hoe ludiek deze cartoon ook is, toch kan de ontwikkeling van zo’n contactopsporingapp in België zeker niet onbedachtzaam tot stand worden gebracht aangezien het gepaard gaat met een belangrijke bekommernis omtrent de autonome keuzevrijheid van het individu.

Veelbelovende tool of een schending van uw recht op privacy?

Een corona-app lijkt een veelbelovende tool die kan worden ingezet nu de Belgische staat geleidelijk overgaat tot een versoepeling van de corona maatregelen. Zo zou deze app kunnen waarschuwen wanneer men mogelijks in contact is gekomen met iemand die besmet is met het virus. De app kan dus op het eerste gezicht het leven na corona gemakkelijker maken. Hoewel men deze app snel genoeg dient te ontwikkelingen om geen kostbare tijd te verliezen, moet men toch voldoende tijd nemen om de nodige praktische afweging te maken in welke vorm deze applicatie verenigbaar kan zijn met recht op de eerbiediging van het privéleven, gewaarborgd in artikel 8 EVRM. Dit recht omvat het recht om voor zichzelf te beslissen en eigen keuzes te maken. Dit houdt in dat een individu de keuze heeft met welke personen deze omgaat, zonder inmenging van buiten uit (EHRM, Botta v. Italië). Het staat dus buiten kijf dat een contactopsporingsapp de grenzen van dit recht nadert.

Het EHRM staat een beperking op artikel 8 EVRM toe indien deze bij wet is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving in het belang van volksgezondheid (art. 8.2 EVRM). Concreet zal de corona-app aan enkele criteria moeten voldoen, zodat de beperking van het recht op de eerbiediging van het privéleven proportioneel blijft ten opzichte van het beoogde doel, namelijk de bescherming van de volksgezondheid. De verwerking van deze persoonlijke gegevens zal ook overeenkomstig de Europese privacywetgeving (‘GDPR’ of ‘AGV‘) mogelijk zijn in het algemeen belang op het gebied van de volksgezondheid, bijvoorbeeld ter bescherming tegen ernstige grensoverschrijdende gevaren voor de gezondheid (art. 9.2, i) AGV). De rechtspraak vermeldt eveneens dat de uitoefening van autonomie de mensenrechten van anderen niet mag aantasten. In casu zouden individuen zonder deze app niet weten dat ze in contact kwamen met een coronapatiënt en op hun beurt anderen mogelijks besmetten en zo diens recht op leven aantasten (art. 2 EVRM).

Gevaar van big data en waarborgen vanuit de GDPR-wetgeving

Het lijkt me belangrijk dat deze corona-app geen middel kan worden om ‘big data’ te verwerven, waar misbruik van gemaakt kan worden indien de server bijvoorbeeld wordt gehackt (zie Marriott Data Breach) of zoals Kamagurka het dubbelzinnig verwoordt: een virus kan teweegbrengen. In eerdere rechtspraak herinnerde het Hof aan het belang van de bescherming van medische gegevens voor iemands genot van het recht op respect voor het privéleven (EHRM, L.H. t. Letland). Ook veroordeelde het Hof Zweden toen bleek dat M.S. geen ondubbelzinnige afstand had gedaan aan haar recht op eerbiediging van het privéleven en haar medische gegevens toch door een ziekenhuis waren doorgegeven aan de sociale zekerheid (EHRM, M.S. t. Zweden). Bovendien werd Google in 2019 veroordeeld tot een boete van 50 miljoen euro omdat deze de AGV-wetgeving had geschonden. Google gebruikte persoonlijke informatie van individuen zonder te informeren waarom het deze verwerkte en hoe lang deze informatie werd bijgehouden (Délibération n°SAN-2019-001 du 21 janvier 2019).

De effectiviteit van een contactopsporingsapplicatie

Een mogelijke oplossing voor het privacyvraagstuk is om deze app anoniem en op vrijwillige basis te (laten) gebruiken. Ook kan er met bluetooth gewerkt worden in plaats van met exacte locatiegegevens. Deze mogelijkheden zijn echter vatbaar voor misbruik en verkeerde informatie. Zo zal men misbruik kunnen maken van de anonimiteit en gaat bluetooth door muren heen met mogelijk verkeerde informatie tot gevolg (bijvoorbeeld iemand was wel dichtbij een besmet persoon maar in een naburige, afgescheiden ruimte). De app zal hoe dan ook zeer confidentiële medische gegevens bevatten en hier dient dus met de nodige voorzichtigheid en respect mee omgegaan te worden. Het stelt gerust dat de AGV-wetgeving duidelijk is voorzien op een situatie zoals een epidemie, maar toch heb ik mijn twijfels of deze applicatie effectief zal zijn en niet tot misbruiken zal leiden. Hopelijk is de corona-applicatie dus wel opgewassen tegen ‘virussen’ die ons recht op het privéleven aantasten.

Stefanie Dams is studente Master in de Rechten aan de KU Leuven. Deze blogpost is gebaseerd op een paper geschreven in het kader van het werkcollege Rechten van de mens aan het Leuven Centre for Public Law.


S. DAMS, "Kunst & Recht (V): Heavens, a virus on my corona app", Leuven Blog for Public Law, 21 August 2020, https://www.leuvenpubliclaw.com/kunst-recht-v-heavens-a-virus-on-my-corona-app (geraadpleegd op 5 December 2020)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.