Kunst & Recht (IX): Express Yourself – Censuur versus cultuur

Print Friendly, PDF & Email
“It’s crazy to see people be what society wants them to be, but not me.”

In de blogreeks Kunst & Recht maakt elke blogpost de sprong van een element uit de wereld van de kunst in ruime zin naar de wereld van het recht. Vertrekkend van bijvoorbeeld een lied of een schilderij wordt de lezer geleid naar rechtspraak van het EHRM. In deze blogpost doet het nummer Express Yourself van de Amerikaanse hiphopgroep N.W.A. ons nadenken over vrije meningsuiting en het aankaarten van politiegeweld. 

Express Yourself is een nummer van de Amerikaanse hiphopgroep N.W.A. (“Niggaz Wit Attitudes”) uit Compton, California. De groep bestond uit de Amerikaanse rappers Dr. Dre, Ice Cube, Eazy-E, MC Ren en DJ Yella. Het nummer stond op het debuutalbum van de groep, het intussen beruchte Straight Outta Compton uit 1988. Dit album was het onderwerp van veel controverse in Amerika door het gebruik van expliciet taalgebruik en niet-alledaagse thema’s zoals bendeoorlogen en wapengebruik, wat niet in goede aarde viel bij de autoriteiten. Het bekendste nummer van de groep op dit album is de protestsong Fuck Tha Police, waarin de groep politiegeweld en racial profiling door de Amerikaanse politie ten aanzien van Afro-Amerikaanse jongeren aan de kaak stelt, zoals ook duidelijk te zien is in de biopic Straight Outta Compton uit 2015.

Overheidscensuur en discriminatie

Deze houding ten aanzien van de politie en het gebruik van controversiële uitspraken en thema’s zorgde ervoor dat de groep geen al te beste relatie had met zowel de lokale als federale overheden. Naast de racistische houding van het lokale politiedepartement van Torrance, California, werden ook vanuit de Federal Bureau of Investigation stappen ondernomen om hun muzikale vrije meningsuiting de mond te snoeren. In augustus 1989 verstuurde de FBI een brief naar Priority Records, de distributeur van de albums van N.W.A., waarin ze haar mening over het vermeende politiegeweld en het protestnummer van de groep uiteenzette. Hierin verklaarde het agentschap dat “het promoten van geweld en belaging verkeerd is”. Deze brief beviel de leden van de groep uiteraard niet, wat hen enkel meer motiveerde om hun mening te delen door middel van muziek. De beslissing van lokale politie om geen bescherming te bieden tijdens concerten van de groep maakte hun muziek des te populairder en droeg verder bij tot de anti-politie boodschap van de groep.

Verschillende Amerikaanse overheden bemoeilijkten echter de verspreiding van hun ideeën en opinies over de politie. Zo eiste de procureur-generaal van Minnesota de vervolging van platenwinkels die het beruchte album in zijn staat verkochten. Daarnaast werd het nummer Fuck Tha Police in meerdere staten verboden op de radio, in bibliotheken en winkelketens. Een bekend verhaal is dat van het Australische radiostation Triple J, dat als enige radiostation ter wereld het nummer van N.W.A. speelde. Na een politieke campagne verbood  het bestuur van de Australian Broadcasting Corporation, waarop het personeel van Triple J in spontane staking uitbrak en als protest Fuck Tha Police 24 uur non-stop afspeelde.

Freedom of expression volgens N.W.A.

Het nummer Express Yourself gaat net over de tegenstand die ze ervaren bij het uiten van hun vrije mening door middel van hun muziek. In het nummer wordt ook expliciet verwezen naar het feit dat hun nummers van de radio worden gehaald of dat ze mogelijk in de gevangenis kunnen belanden, en dit louter wegens het uiten van hun mening. Het lied gaat echter ook verder dan dat. Het is tevens bedoeld als een aansporing voor andere artiesten om zich niet te laten intimideren door anderen om zichzelf te conformeren aan de standaarden van de maatschappij. Volgens N.W.A. is het een vereiste om met passie en overtuiging de boodschap in je muziek naar voren te brengen, anders kan een artiest nooit echt succes bereiken. Ook wordt er kritiek geuit op artiesten die zich anders voordoen in het openbaar dan in hun privéleven om hun imago te beschermen. Deze artiesten zijn als het ware bang om hun ‘echte ik’ naar buiten te brengen in het openbare leven, uit angst voor hun verkoopcijfers en voor de publieke opinie. Dit sluit aan bij de boodschap van N.W.A. dat wie echt succesvol wil zijn, ook gewoon echt moet zijn en zich niet anders zou mogen voordoen in het openbaar, aangezien dit een verloochening zou betekenen van de boodschap die ze willen brengen met hun muziek.

Vrijheid van meningsuiting volgens het EHRM

De vrijheid van meningsuiting die N.W.A. in dit nummer propageert, is ook een belangrijk mensenrecht dat beschermd wordt door het EVRM en het EHRM. Het EVRM beschermt de vrijheid van meningsuiting met name in artikel 10. Volgens het Hof is dit recht “één van de basisvoorwaarden voor vooruitgang van de democratische samenleving en de individuele ontwikkeling” (Handyside t. Verenigd Koninkrijk, §49). In de zaak Jersild (§33-35) in 1994 besloot het Hof dat de veroordeling van een journalist omwille van een interview met een groep radicale jongeren een schending van artikel 10 EVRM inhield. Volgens het Hof was het niet de bedoeling van de journalist om deze ideeën vrij te propageren, maar om het brede publiek te confronteren met de realiteit en aanwezigheid van dit soort ideeën in de Deense samenleving. Door middel van de interviews werden immers gezichten en achtergronden gegeven aan racisme in Denemarken, waardoor de bevolking de kwestie ook serieuzer zou nemen. Deze zaak zou in theorie ook toepasselijk kunnen zijn op de radiocensuur ten opzichte van N.W.A. In Manole e.a. t. Moldavië (§95-100) oordeelde het Hof dat de staat de verantwoordelijkheid heeft om verschillende meningen hetzelfde platform te bieden, en dat censuur van overheidswege een maatregel is die een zeer goede rechtvaardiging door de staat vereist. Verder moet deze rechtvaardiging ook effectief het legitiem doel van de beperking op het oog hebben en mag dit niet gebruikt worden als een truc om de vrijheid van mening omwille van politieke redenen in te perken (Navalnyy en Yashin t. Rusland, §73-75).

Conclusie

Zoals blijkt uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens moet naast de vrije meningsuiting door politici, journalisten etc. ook de vrije meningsuiting van mensen met een explicietere, niet-traditionele visie beschermd worden om een democratie te doen slagen. Dit blijkt niet enkel noodzakelijk te zijn in Europa, maar des te meer in de Verenigde Staten, waar zwarte Amerikanen, zowel ten tijde van N.W.A. als nu nog steeds de mond wordt gesnoerd bij het uiten van hun ongenoegen met de Amerikaanse politiediensten. Het nummer Express Yourself past dan ook op meerdere vlakken binnen dit thema: enerzijds wordt de censuur waaronder de groep te lijden kreeg vanwege de Amerikaanse en lokale overheden aangeklaagd, anderzijds wordt in het nummer zelf ook opgeroepen om op te komen voor jezelf en je eigen, vrije mening, los van wat de maatschappij verwacht dat er gezegd moet worden, beide in lijn met wat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens verstaat onder de vrijheid van meningsuiting.

Bernd Vannobel is een masterstudent Rechten aan de KU Leuven. Deze blogpost werd geschreven in het kader van het werkcollege ‘Rechten van de mens’ aan het Leuven Centre for Public Law.


B. VANNOBEL, "Kunst & Recht (IX): Express Yourself - Censuur versus cultuur", Leuven Blog for Public Law, 20 October 2020, https://www.leuvenpubliclaw.com/kunst-recht-ix-express-yourself-censuur-versus-cultuur (geraadpleegd op 3 December 2020)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.