Grensperikelen

Print Friendly, PDF & Email

Waakzaamheid is geboden ten aanzien van verklaringen in de media door politici. Dat blijkt recent opnieuw naar aanleiding van de mogelijke fusie van enkele Limburgse gemeenten. Daarbij kunnen politieke prioriteiten en persoonlijk (politiek) gewin van belang zijn om gemeenten – aangespoord door de Vlaamse overheid – al dan niet samen te smelten.

Op 21 september jongstleden kopte het Belang van Limburg: “Burgemeester van Alken aast op stuk van Wellen om fusie met Kortessem te starten”. De krant verduidelijkte: “Burgemeester Marc Penxten (N-VA) van Alken wil een stuk grondgebied van Wellen kopen of ruilen [eigen onderlijning], zodat Alken en Kortessem grensgemeenten worden en rechtstreekse fusiegesprekken kunnen starten”. Die vermetelheid schoot de burgemeester van Wellen in het verkeerde keelgat die het idee “de-gou-tant” vond. Het item haalde zelfs het VRT-avondjournaal.

De aanloop tot het geschil

De zaak heeft een voorgeschiedenis. De gemeenten Alken, Borgloon, Kortessem, Heers en Wellen vormen eenzelfde politiezone en zijn (onder meer) op basis daarvan in gesprek om een vrijwillige fusie aan te gaan. Borgloon haakt af en kijkt reikhalzend uit naar een fusie met Tongeren: beide burgemeesters behoren tot dezelfde politieke strekking (de gemeenteraad van Tongeren nam de principiële beslissing tot fusie op 30 augustus en die van Borgloon op 2 september jongstleden). Door de beslissing van Borgloon raakt Heers geïsoleerd van de overige gemeenten zodat een fusie met de andere resterende gemeenten onmogelijk wordt. Enkel Alken, Kortessem en Wellen komen dus nog voor een samenvoeging in aanmerking. De burgemeesters van deze drie gemeenten behoren tot drie verschillende politieke strekkingen en klaarblijkelijk is de verstandhouding tussen die van Alken en Wellen niet optimaal.

De aanleiding tot de heisa is het aftasten naar de fusiemogelijkheid (fusiewens?) tussen de volledige gemeenten Alken en Kortessem zonder Wellen. Artikel 344, 1° van het decreet van 22 december 2017 over het lokaal bestuur bepaalt dat de vrijwillige samenvoeging van het volledige grondgebied van twee of meer gemeenten enkel mogelijk is op voorwaarde dat de beide gemeenten aan elkaar grenzen. Dat is hier net niet zo. Alken en Kortessem zijn gescheiden door een (beperkte) strook grond op het kortste punt met een breedte van zowat 36 meter.

Aan de zuidzijde worden Kortessem en Alken gescheiden door de gemeente Wellen en aan de noordkant door de stad Hasselt. Waarom de burgemeester van Alken precies zijn oog liet vallen op een gedeelte van het grondgebied van de gemeente Wellen en niet op een stukje van Hasselt – waar een partijgenoot burgemeester is – laat het voormelde krantenstuk in het midden.

Bevoegdheidsgrenzen en bevoegdheid voor grenzen

Artikelen 345 en 347 van voornoemd decreet bepalen dat in eerste instantie de gemeenteraad en niet de burgemeester omtrent de samenvoeging van gemeenten beslist. Daarenboven bepaalt artikel 7 van de Grondwet dat de grenzen van de gemeenten enkel kunnen gewijzigd of gecorrigeerd worden bij een afzonderlijke wet (of na de staatshervorming van 1980 bij decreet in Vlaanderen met uitzondering van de Vlaamse randgemeenten en de gemeente Voeren, zie art. 6, §1, VIII, 2° BWHI).

Een loutere verkoop of de ruil van een deel grondgebied tussen gemeenten wijzigt bijgevolg niets aan de (onderlinge) gemeentegrenzen, zelfs niet indien de gemeenteraden van de gemeenten in kwestie daarmee zouden instemmen.

De samenvoeging van gemeenten verandert bovendien niets aan de buitengrenzen van de gefusioneerde gemeenten. Anders gesteld: de externe grenzen met de gemeenten die niet bij de fusie betrokken zijn, wijzigen niet. Enkel de binnengrenzen tussen de verenigde gemeenten worden opgeheven.

Zo wijzigt ook de eigendom van een gemeente binnen het grondgebied van een andere gemeente niets aan de gemeentegrenzen van deze laatste gemeente. De Stad Bilzen heeft bijvoorbeeld 42 ha 62 a 79 ca in eigendom op het grondgebied van de gemeente Lanaken (groen ingekleurd op onderstaand uittreksel van het kadastraal plan en deel uitmakende van het natuurdomein De Hoefaert) en grenzende aan Bilzen.

Het feit dat de stad Bilzen eigendom bezit op het grondgebied van Lanaken en dat die eigendom paalt aan Bilzen, doet absoluut geen afbreuk aan de gemeentegrenzen van Lanaken.

Onteigening als mogelijkheid?

De fusie van gemeenten heeft een reeks voordelen (o.m. financiële stimuli vanwege het Vlaamse Gewest, gekwalificeerd personeel, efficiëntie, kostenbesparing) en biedt ongetwijfeld nieuwe opportuniteiten (o.a. grotere bestuurskracht, betere dienstverlening, toenemende slagkracht), zoals blijkt uit het Veldonderzoek fusionerende gemeenten Vlaanderen 2018. Men kan dus perfect verdedigen dat de samenvoeging van gemeenten het algemeen nut dient. In dit geval is het overeenkomstig artikel 16 van de Grondwet geoorloofd om te onteigenen.

Op grond van artikel 6, 1° van het Onteigeningsdecreet zijn de gemeenten bevoegd om te onteigenen zonder daartoe door de Vlaamse Regering gemachtigd te zijn. Volgens artikel 7 van datzelfde decreet kan een gemeente overgaan tot onteigening in het geval waarin de gemeente oordeelt dat de onteigening noodzakelijk is voor het beleid inzake een gemeentelijke aangelegenheid. En de fusiemogelijkheid met een andere gemeente mogelijk maken is ongetwijfeld een belangrijke gemeentelijke kwestie.

Los van de vraag of een gemeente in een andere gemeente over onteigeningsbevoegdheid beschikt en afstand genomen van de eigendomskwestie omtrent de beide openbare wegen, volstaat – in de gedachtegang van de burgemeester – de onteigening van één enkel kadastraal perceel gekend als Sectie A nummer 10/b (of een deel ervan) om de aansluiting met Kortessem te realiseren.

Dat de burgemeester van Alken daaraan niet gedacht heeft. Maar indien dit perceel behoort bij het privaat domein van de gemeente Wellen, zou dat wel eens een kink in de kabel kunnen betekenen. Want overeenkomstig artikelen 15 en 16 van het Onteigeningsdecreet moet Alken dan gaan onderhandelen met de gemeente Wellen …

Wat er ook van zij, zelfs een eventuele onteigening brengt geen aarde aan de dijk. Ook een onteigening kan een gemeentegrens niet wijzigen.

Uiteindelijk komt het dan ook erop neer dat de verklaringen van de burgemeesters in de media praat voor de vaak zijn, mede omdat niet de burgemeesters maar finaal wel de respectievelijke gemeenteraden het voor het zeggen hebben.

Robert Palmans is Meetkundig-Schatter van onroerende goederen en landmeter-expert, beëdigd door de Rechtbank van Eerste Aanleg te Tongeren. Daarnaast is hij sinds 2005 assessor bij de Federale Raad van Beroep van landmeters-experten. Hij is tevens stichter en beheerder van het Centrum voor Recht, Onteigening en waardering vzw (C.R.O.W. – 2005) en onteigeningsdeskundige.

Deze blogpost werd geschreven naar aanleiding van het CROW-colloquium “Onteigenen in Vlaanderen na het Onteigeningsdecreet”, waarvan het referatenboek verschijnt bij Boom juridisch Antwerpen.


Robert PALMANS, "Grensperikelen", Leuven Blog for Public Law, 8 October 2021, https://www.leuvenpubliclaw.com/grensperikelen (geraadpleegd op 25 October 2021)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

We reserve the right to refuse, without any correspondence or notification, the publication of comments, for example, due to an insufficient link with the blogpost.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.