Een zevende staatshervorming? Niet voor morgen.

Heeft de N-VA de kans op een zevende staatshervorming verspeeld? Hoe groot het aandeel van N-VA is in de verantwoordelijkheid voor de huidige crisis is voorwerp van debat. Zeker is dat de partij niet volledig vrijuit gaat op minstens twee punten. Het struikelen over het Migratiepact had kunnen worden voorkomen als de partij op een gepaster moment haar bezwaren naar voren had gebracht en als de partij zich akkoord had verklaard met het compromis van een interpretatieve nota bij het pact. Bovendien is een premier publiek te kijk zetten als “je marionet” een totale politieke vernedering die samenwerking ernstig bemoeilijkt. Bruggen bouw je daar niet mee.

De N-VA lijkt bluffend aan te sturen op vervroegde verkiezingen. Nochtans heeft de partij heel wat kastanjes in het vuur die – zonder behoedzaamheid – snel in haar gezicht zouden kunnen ontploffen. Niet alle wegen leiden immers naar een automatische uitvoering van de fameuze Atoma-schriftjes. De partij riskeert een zevende staatshervorming met nog eens vijf jaar de toekomst in te katapulteren.

Geen staatshervorming bij vervroegde verkiezingen

Om te beginnen dreigen vervroegde verkiezingen een verklaring tot herziening van de Grondwet te belemmeren. Dat zit zo: de Koning beraadt zich nu over het ontslag van de regering Michel. In een eerste scenario weigert de Koning het ontslag van de regering. Dat is erg onwaarschijnlijk, maar de bal komt dan terug in het kamp van het parlement te liggen. De met groen-rood tromgeroffel aangekondigde motie van wantrouwen komt dan opnieuw op de proppen. Neemt het parlement die motie aan dan kan de Koning het parlement ontbinden, waarna er verkiezingen volgen binnen veertig dagen. Let wel: dat zijn dan verkiezingen zonder staatshervorming, want in dat scenario kan geen verklaring tot herziening van de Grondwet worden aangenomen. Slikt het parlement de motie van wantrouwen in (of schenkt ze de regering, onverwacht, het vertrouwen) dan kan de minderheidsregering Michel I-bis verder ploeteren tot aan de reeds geplande verkiezingen in mei (of tot de volgende motie van wantrouwen wordt ingediend). Dan kan het parlement in april (of eerder) wel een verklaring tot herziening van de Grondwet aannemen. Zoals verder uitgelegd, houdt Michel daarbij evenwel alle touwtjes in handen.

Waarschijnlijker – scenario 2 – is dat de Koning het ontslag van de regering aanvaardt. Ook dan blijven evenwel verschillende mogelijkheden bestaan. Stelt de Koning voor het parlement te ontbinden en aanvaardt het parlement dat, dan volgen verkiezingen binnen veertig dagen, ook hier zonder mogelijkheid op een staatshervorming. Weigert het parlement de ontbinding, dan moet de Koning in principe verder zoeken naar een nieuwe regering en volgen er pas verkiezingen in mei. Dan is wel een verklaring tot herziening van de Grondwet mogelijk. Hetzelfde gebeurt wanneer de Koning het ontslag van de regering aanvaardt, maar niet voorstelt de kamers te ontbinden. In principe wordt dan een nieuwe (in)formateur aangesteld, maar dat lijkt onzinnig aangezien het einde van de legislatuur nadert. Pro forma zou de Koning een ‘Koninklijk Tijdswinner’ kunnen aanstellen. In de praktijk is het gewoon wachten op mei, met een regering van lopende zaken.

Michel trekt aan de touwtjes  

In een aantal scenario’s blijft een staatshervorming mogelijk, maar is daartoe een verklaring tot herziening van de Grondwet vereist (artikel 195 Grondwet). Zo’n verklaring moet worden aangenomen door de drie takken van de wetgevende macht: Kamer, Senaat en Koning (zijnde: de regering in – vermoedelijk – lopende zaken).

Dat brengt ons bij een nieuw probleem. Juridisch is er wat discussie of een regering van lopende zaken meer elementen in een herzieningsverklaring kan opnemen dan reeds in de laatste, vorige herzieningsverklaring stonden. Dat is in dit geval de verklaring uit 2014 die een erg mager beestje is. Een zevende staatshervorming, laat staan een copernicaanse omwenteling, realiseer je daar niet mee. Politiek is het probleem knellender. Zelfs als er in Kamer en Senaat een meerderheid wordt gevonden om de Grondwet voor herziening vatbaar te verklaren (een gewone meerderheid volstaat daarvoor), blijft de vraag of de derde partner – de regering – mee in het bad zal willen. De recente vernedering indachtig – “Michel is onze marionet” – zou het niet geheel onlogisch zijn als MR carrément weigert de regering een herzieningsverklaring te laten indienen. Dan staat de N-VA na vijf jaar communautaire stilstand met lege handen. Vraag is wie er dan precies wiens marionet is?

Johan Lievens is Universitair Docent staatsrecht aan de VU Amsterdam en vrijwillig medewerker aan het Leuven Centre for Public Law (KU Leuven)

Een eerdere versie van deze blogpost verscheen op 20 december 2018 in De Standaard.


Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.