Een toelatingsexamen dierengeneeskunde, in strijd met het recht op onderwijs?

Print Friendly, PDF & Email

De Vlaamse regering besloot recent om vanaf 2023-2024 een toelatingsexamen in te voeren voor de opleiding dierengeneeskunde. Gezien de slechte cijfers qua studie-efficiëntie, met studieduurverlenging van veel studenten tot gevolg, wordt wel vaker opgeroepen om meer selectiemethoden voor toegang tot het hoger onderwijs te introduceren. Zo werd al gepleit voor meer niet-bindende toelatingsproeven, een knip tussen de bachelor-en masteropleiding en een afstemming van het hoger onderwijs op de matrix secundair onderwijs. Toch kan de Vlaamse regering selectiemethoden niet zomaar introduceren. Het recht op (hoger) onderwijs en het Europees recht zijn immers ook van tel.

Recht op onderwijs

België heeft in artikel 24 Grondwet een recht op onderwijs verankerd. Ook internationale verdragen, door België ondertekend en geratificeerd, bevatten een recht op onderwijs. Dat recht omvat onder meer het recht op toegang tot hoger onderwijs. Vooral artikel 13, lid 2, c) IVESCR speelt hierin een belangrijke rol, aangezien dit artikel een standstill-verplichting voor het recht op toegang tot onderwijs bevat. Daarnaast is ook artikel 2, eerste zin Eerste Protocol EVRM van belang, aangezien het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zich via dit artikel kan mengen in de discussie over het recht op toegang tot hoger onderwijs.

Het recht op hoger onderwijs is echter niet absoluut. Selectie van kandidaat-studenten is mogelijk onder bepaalde voorwaarden. Selectiemethoden moeten voorzienbaar zijn. Ze moeten ook het legaliteitsbeginsel eerbiedigen: de essentiële elementen van toegangsbeperkingen moeten vastgelegd worden bij wet of decreet. Daarnaast moeten de gehanteerde selectiemethoden evenredig zijn met het nagestreefde legitiem doel en moeten ze het gelijkheidsbeginsel naleven. Tot slot moeten selectiemethoden rekening houden met de standstill-verplichting die het Grondwettelijk Hof afleidt uit artikel 13 IVESCR. Deze verplichting houdt in dat het toepasselijke wettelijke beschermingsniveau van de gelijke toegang tot het hoger onderwijs enkel aanzienlijk verlaagd mag worden indien redenen van algemeen belang dit rechtvaardigen.

Toelatingsexamen dierengeneeskunde als geoorloofde inbreuk?

Om het recht op hoger onderwijs niet te schenden, moet het toelatingsexamen dierengeneeskunde dan ook voldoen aan al die voorwaarden. Het toelatingsexamen lijkt in dat verband alvast voorzienbaar. Het zou immers voor het eerst plaatsvinden in 2023-2024, waardoor kandidaat-studenten voldoende tijd hebben om zich voor te bereiden en bijvoorbeeld te kiezen voor een studierichting die aansluit bij het toegangsexamen. Het is evenwel belangrijk dat het toelatingsexamen tijdig wordt uitgewerkt, zodat kandidaat-studenten op de hoogte zijn van de essentiële elementen. Die elementen moeten worden vastgelegd in een decreet, omwille van het legaliteitsbeginsel. In die uitwerking zal het toelatingsexamen het gelijkheidsbeginsel moeten naleven.

Wat betreft de evenredigheid van het toelatingsexamen, toont de rechtspraak aan dat toelatingsproeven mogelijk zijn, op voorwaarde dat ze grondig gerechtvaardigd worden op basis van feitelijke gegevens. In casu beroept minister Weyts zich op de doelstelling de kwaliteit van de opleiding te bewaken, die in gevaar zou worden gebracht door het te groot aantal studenten. Dit is een legitieme finaliteit. Om evenwel proportioneel te zijn, moeten gegevens aantonen dat de kwaliteit momenteel ondermaats is en dat dit niet kan opgevangen worden door minder ingrijpende maatregelen. De visienota van de Vlaamse regering wijst in dat verband erop dat een uitbreiding van de onderwijscapaciteit niet mogelijk is, gezien het bestaande teveel aan dierenartsen, de hoge kostprijs en vooral de beperkte hoeveelheid dieren die een behandeling nodig hebben.

Ook de keuze voor een numerus fixus-toelatingsproef heeft een impact op de proportionaliteit en moet dus de evenredigheidstoets doorstaan. Een numerus clausus-toelatingsexamen, waarbij al wie voldoet aan de absolute cesuur van het toelatingsexamen toegang krijgt, is minder verregaand dan een numerus fixus-toelatingsexamen, waarbij enkel een vooropgesteld aantal studenten slaagt. De visienota praat over een “vergelijkend examen waarbij het aantal geselecteerden bij voorbaat wordt bepaald”, wat dus wijst op een numerus fixus-toelatingsexamen. Anderzijds stelt de nota dat een expertencommissie moet bepalen of een numerus clausus of numerus fixus verkozen wordt. Dit wordt best verduidelijkt zodat de keuze op de juiste manier gerechtvaardigd kan worden. Ook de standstill-verplichting vereist een rechtvaardiging, gebaseerd op feiten. De invoering van een toelatingsexamen is immers een aanzienlijke verlaging van het bestaande toegangsniveau.

Kortom, de invoering van een toelatingsexamen dierengeneeskunde is mogelijk op voorwaarde van een grondige en onderbouwde rechtvaardiging, wat reeds deels gebeurd is in de visienota. Toch zullen nog bepaalde elementen verder aangetoond en verantwoord moeten worden, zoals de huidige ondermaatse onderwijskwaliteit en de keuze tussen numerus clausus en numerus fixus. 

Europees recht

Een van de redenen voor het invoeren van een toelatingsexamen dierengeneeskunde is het willen beperken van het aantal buitenlandse studenten, aldus minister Weyts. De Vlaamse regering kiest echter niet voor een instroombeperking van enkel buitenlandse studenten. In haar visienota merkt ze immers op dat dit moeilijk te verenigen is met het Europese recht. Het voorbeeld van de Franse Gemeenschap toont evenwel aan dat een beperking van niet-verblijvers in bepaalde omstandigheden mogelijk is. Een zuivere toegangsbeperking is inderdaad een ab initio schending van het non-discriminatiebeginsel uit artikel 18 VWEU. Dergelijke schending kan echter gerechtvaardigd worden. Het Hof van Justitie ziet zeer strikt toe op rechtvaardigingen die lidstaten inroepen bij belemmeringen van toegang tot hoger onderwijs, maar heeft de bescherming van de volksgezondheid als rechtvaardigingsgrond reeds aanvaard. Het maximumquotum van niet-verblijvers dat de Franse Gemeenschap hanteert voor de opleiding dierengeneeskunde doorstond immers de toets van het Hof van Justitie en het Grondwettelijk Hof op basis van deze rechtvaardigingsgrond.  De Vlaamse regering zou een gelijkaardige beperking dus toch kunnen overwegen.

Ter conclusie, het recht op hoger onderwijs en het Europees recht zijn belangrijke rechten waarover onder meer het Grondwettelijk Hof, het EHRM en de Raad van State streng waken. Toch is het mogelijk om onder bepaalde voorwaarden een toegangsbeperking, zoals een toelatingsexamen dierengeneeskunde in te voeren. De Vlaamse decreetgever kan hierbij onder bepaalde voorwaarden zelfs verder gaan dan de Vlaamse regering inschatte en een strengere toegangsbeperking invoeren voor buitenlandse studenten.

Elise Myin behaalde haar master in de rechten aan KU Leuven, waar ze haar meesterproef schreef onder de begeleiding van professor Kurt Willems en drs. Steven Verbeyst.


Elise MYIN, "Een toelatingsexamen dierengeneeskunde, in strijd met het recht op onderwijs?", Leuven Blog for Public Law, 10 September 2021, https://www.leuvenpubliclaw.com/een-toelatingsexamen-dierengeneeskunde-in-strijd-met-het-recht-op-onderwijs (geraadpleegd op 28 November 2021)

Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

We reserve the right to refuse, without any correspondence or notification, the publication of comments, for example, due to an insufficient link with the blogpost.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.