De federale regeringsvorming de impasse voorbij? Suggesties voor de verkenning van andere pistes

Print Friendly, PDF & Email

Image Credit: https://www.flickr.com/photos/48848037@N04/33697815045/in/photolist-TkL7p8-5DKAXu-cYPngo-cYPkbQ-5DFj4e-7vMCwE-7vMBDW-7vHN3T-7vHLmt-7vHML2-cYPBqs-7vMBGU-7hzYWy-7vHNiV-gVp1C-8pSYub-i43nuu-5DFieM-7vHMxD-gVp1K-7vMAP3-wnJAvD-5DKAdm-5DFg4D-9Mbc9y-cYPsSW-cYPAkG-7vHMjk-7vHNq2-7vMAkq-gVp1D-Bkivht-3Lmdgm-BrFFwN-BS5ip7-8pPPrB-8pPU8P-7hzYvQ-pR53q8-DwgS5d-DwgVCq-yaiSjo-yaq4oV-asaix8-gVp1J-BTP394-AWinFu-BJe3uU-AWi4sf-cYPDSb
De reeds lang durende impasse aangaande de federale regeringsvorming nodigt uit om nieuwe paden te betreden. Waarom niet eens een minderheidsregering uitproberen, eventueel met een beperkt programma voor een beperkte duur? Waarom niet eens een apolitieke bemiddelaar het veld insturen? En moet niet worden gedacht aan de invoering van een deblokkeringsmechanisme om herhaling van dit soort situaties te voorkomen? En kunnen er sowieso al geen stappen worden gezet ter voorbereiding van de latere besluitvorming? In deze blogpost waagt prof. dr. David D’Hooghe zich aan een eerste verkenning.

Hoe langer de regeringsvorming duurt en hoe uitzichtlozer een mogelijke uitkomst wordt, hoe sneller we afstevenen op nieuwe verkiezingen. Voor de ene is dit een rampzalig scenario, voor de andere de logische werking van de democratie.

De huidige impasse nodigt in elk geval uit om na te gaan of er alsnog andere – mogelijks onbegane – paden kunnen worden bewandeld.

Minderheidsregering

In elke piste die vandaag voorligt, wordt uitgegaan van een regering die bestaat uit voldoende politieke fracties om op een (liefst comfortabele) meerderheid in het parlement te kunnen rekenen. Maar de combinatie van voorwaarden en exclusieven ( bijvoorbeeld PS: niet met N-VA) die meerdere van de betrokken partijen vooropstellen, hypothekeert elke mogelijke combinatie (paarsgroen; paarsgeel; Vivaldi). We hebben in ons land geen of nauwelijks ervaring met minderheidsregeringen. Nu is er weliswaar een minderheidsregering, maar die is enkel bevoegd voor de zogenaamde ‘lopende zaken’. Een minderheidsregering met volle bevoegdheden daarentegen wordt samengesteld uit partijen die geen meerderheid hebben in het parlement, én wordt gesteund door een of meerdere andere partijen (die dus niet in de regering worden vertegenwoordigd). Als het niet mogelijk is om een meerderheidsregering te vormen, kan er misschien eens worden gekeken naar een formatie waarbij een of meerdere partijen bereid zijn een regering te steunen waaraan ze niet deelnemen – onder bepaalde voorwaarden natuurlijk. Ze moeten daarvoor iets in ruil krijgen. Dit is uiteraard geen eenvoudige opgave. Toch loont het de moeite die piste te verkennen.

Apolitieke bemiddelaar als bruggenbouwer

Traditioneel doet de Koning een beroep op vooraanstaande politici om de rol van informateur, verkenner, preformateur, enz. op te nemen. Om kans op slagen te hebben moet die persoon dan wel in staat zijn om het perspectief van de eigen partij en de eigen taalgroep te overstijgen, én moeten ook de leidende politici van de andere partijen daartoe bereid zijn. Ze moeten een ‘prudent leader’ zijn. Voorlopig werkt dit mechanisme niet. Zou het dan geen piste kunnen zijn om eens een beroep te doen op andere mensen, op personen die niet vervlochten zijn met de betrokken politieke partijen, die helemaal niets moeten “binnenhalen” en zich evenmin moeten verantwoorden tegenover een of andere achterban? Is er op dit moment niet meer nood aan apolitieke bemiddelaars, die vanuit een open en luisterbereide houding, een vertrouwenwekkende ruimte kunnen creëren waarbinnen discreet kan worden afgetast welke de mogelijkheden zijn? In zo’n ruimte zouden geen exclusieven meer mogen bestaan.

Beperkt programma voor een beperkte periode

Het kan misschien helpen om te starten met een volle bevoegdheid voor een beperkt programma en voor een beperkte periode: een aantal dringende zaken (bijvoorbeeld de begroting) kunnen dan worden aangepakt om minstens te verhinderen dat de situatie uit de hand loopt, waarna verkiezingen kunnen worden georganiseerd. En wie weet ontstaat dan toch het vertrouwen en de appetijt om verder te doen, met een volwaardig programma. Dit idee circuleert de laatste dagen opnieuw, nadat ze door Magnette nog eens onder de aandacht werd gebracht.

Een nieuw deblokkeringsmechanisme

En mocht het allemaal toch niets worden en mochten nieuwe verkiezingen onvermijdelijk zijn, zal het alsnog zaak zijn om dergelijke blokkeringen in de toekomst te voorkomen. Het zou dan goed zijn om de Belgische Grondwet minstens op dit punt te herzien en een deblokkeringsmechanisme uit te werken. Dit mechanisme treedt dan automatisch in werking wanneer er binnen een periode van bijvoorbeeld maximaal negen maanden geen regering kan worden gevormd. Het deblokkeringsmechanisme zou er bijvoorbeeld als volgt kunnen uitzien :

  • Binnen elke taalgroep wordt er een meerderheid gevormd (bijvoorbeeld N-VA – Open VLD – CD&V en PS – MR).
  • Elke taalgroep kan aanspraak maken op zeven ministerportefeuilles, waarbij vooraf vaststaat welke veertien ministerportefeuilles (waaronder het premierschap) te verdelen zijn (met mogelijkheid van aanpassing mits unanimiteit).
  • Elke taalgroep kiest afwisselend een ministerportefeuille (waarbij de taalgroep met de partij die de meeste vertegenwoordigers heeft, als eerste kiest).
  • Een dergelijk samengestelde regering beslist collegiaal (unaniem) voor alle aangelegenheden die behoren tot de bevoegdheid van de Koning of een minister (behoudens ad-hocdelegatieregeling).
  • Een dergelijke regering wordt geacht het vertrouwen van het parlement te genieten, zolang er geen meerderheid bestaat voor hetzij nieuwe verkiezingen, hetzij een anders samengestelde regering.

De kans is klein dat een op die wijze samengestelde regering tot grootse daden in staat zal zijn. Maar het afschrikwekkende effect zal er wel toe aanzetten om te voorkomen dat dit mechanisme in werking treedt. Het zou naar de eigen achterban ook kunnen worden gebruikt om te verantwoorden dat de eigen partij (bijvoorbeeld PS) tegen wil en dank met een andere partij (bijvoorbeeld N-VA) in een regering wordt vastgeklikt. Een dergelijke regeling zit bovendien in het verlengde van de wijze waarop de Brusselse regering wordt gevormd, die als de meest confederale wordt beschouwd.

Erkend moet worden dat een dergelijk deblokkeringsmechanisme ook een averechts effect kan hebben en de regeringsvorming zou kunnen vertragen. Een verdere reflectie dringt zich sowieso op. Maar indien we naar nieuwe verkiezingen zouden gaan, is het hoe dan ook van belang dat vooraf de herziening van de nodige grondwetsbepalingen wordt goedgekeurd, zodat een deblokkeringsmechanisme tenminste kan worden ingevoerd.

Opstart gemengde werkgroepen

Hoe dan ook zou het goed zijn om spoedig op transparante wijze een aantal werven in gang zetten met als opdracht om, uitgaande van een tabula rasa, de mogelijke antwoorden op lange termijn aangaande een aantal maatschappelijke uitdagingen (de toekomst van België; klimaat; armoede; sociale zekerheid; pensioenen; begroting) voor te bereiden. In vele gevallen is er reeds belangrijk voorbereidend werk gebeurd (bijvoorbeeld de Pensioencommissie, voor wat betreft de pensioenhervorming, en de Hoge Raad voor de Financiën, voor wat betreft de fiscaliteit). Het is dan zaak om dit transparant te vertalen in mogelijke maatschappelijke keuzes.
Dit is geen zaak van politici en ambtenaren alleen. De werkgroepen moeten ook bestaan uit experten uit het veld en academici. En waarom zou het geen goed moment zijn om daarbij ook een invulling te geven aan burgerparticipatie.

Het initiatief daartoe wordt best genomen door een regering met volheid van bevoegdheid. Maar indien daarvoor geen parlementaire meerderheid kan worden gevonden, zou ook de huidige regering in lopende zaken reeds een dergelijk initiatief kunnen nemen. Er wordt dan best een “opdrachthouder” of “intendant” aangesteld die als trekker voor de coördinatie van die werven optreedt. De tijd die intussen wordt besteed aan de regeringsvorming en/of nieuwe verkiezingen, zal dan minstens nuttig worden ingevuld.

David D’Hooghe is deeltijds hoogleraar publiek recht aan de KU Leuven, verbonden aan het Leuven Centre for Public Law, en advocaat te Brussel (Stibbe)


Any views or opinions represented in this blog post are personal and belong solely to the author of the blog post. They do not represent those of people, institutions or organizations that the blog or author may or may not be associated with in professional or personal capacity, unless explicitly stated.
Any views or opinions are not intended to malign any religion, ethnic group, club, organization, company, or individual.
All content provided on this blog is for informational purposes only. The owner of this blog makes no representations as to the accuracy or completeness of any information on this site or found by following any link on this site.
The owner will not be liable for any errors or omissions in this information nor for the availability of this information. The owner will not be liable for any losses, injuries, or damages from the display or use of this information.

One Reply to “De federale regeringsvorming de impasse voorbij? Suggesties voor de verkenning van andere pistes”

  1. Geacte heer professor,

    Hoe kan je nu zo om de hete brij heen fietsen? Vlaanderen en Wallonië zijn uit elkaar gegroeid. Vlaanderen en Wallonië zijn twee verschillende democratieën. Laat ze toch elk hun eigen weg gaan en laat ze dan kijken wat ze nog samen willen doen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.